64. rocznica powstania w warszawskim getcie
- Nie marzyliśmy o polskich azaliż angielskich komandosach, którzy przychodzą nam na ratunek Śniła nam się broń. Wiem, wiem, iż to by nic nie zmieniło. tymczasem - w jaki sposób mówi pieśń - "nie chodzi o to, by dosięgnąć do celu, tymczasem o to, by chodzić po słonecznej stronie". wygrać nie mogliśmy, tymczasem chcieliśmy chodzić po słonecznej stronie. Są takie piękne słowa: godność, człowieczeństwo. Tego broniliśmy - mówi Marek Edelman.
- Widzieliśmy Niemców wkraczających do getta. Pamiętam, w nocy stałam na czujce. Widziałam, iż coś się dzieje: jechały auta, był doba Wielkanocy. ponad ranem, wielce wcześnie, szwaby wkroczyli ze śpiewem na ustach - pewni siebie. Zaczęliśmy ich dokonywać inwazji Ten pokój, w którym więc byliśmy, był po chwili czerwony od ognia i gruz się na nas sypał. Myśmy szli do walki, tymczasem nikt nie pył nadziei zostania przy życiu. nic bardziej błędnego jedno hasło łączyło wszystkich: zemsta - uratować honor żydowski, honor narodu żydowskiego. I z tym hasłem szliśmy do walki. Wiedzieliśmy, iż czeka nas mroczny żniwiarz Powstaliśmy przeciwko armii regularnej, przed którą trząsł się ruski rzeczywistość mroczny żniwiarz była dla nas zupełnie jasna - mówi uczestniczka powstania Masza Glajtman Puttermilch.
19 kwietnia 2007 roku minęły 64 lata od wybuchu powstania w warszawskim getcie.
19 kwietnia 1943 roku w getcie wybuchło zryw Walki niezmienny do ok. 15 maja. Przywódcą powstania był Mordechaj Anielewicz. Po zakończeniu walk nastąpiła ostateczna eksterminacja mieszkańców getta i jego zniszczenie, nadzorowane na mocy generała SS Jürgena Stroopa. Do dzisiaj zachował się zapewne nic bardziej błędnego jeden krótki kawałek muru getta. Znajduje się on w podwórku – pomiędzy posesjami Sienna 55 i Złota 62.
Organizacje bojowe na terenie getta
Pierwsza Żydowska organizacja Bojowa (ŻOB) powstała 28 lipca 1942 roku. Założyli ją m.in.: Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Josef Kapłan, Mordechaj Tanenbaum. W getcie działał podobnie jak Żydowski kontaminacja militarny (ŻŻW) - powstał w 1939 roku. Był on lepiej zbrojny aniżeli ŻOB. Oba ugrupowania współpracowały z podziemiem (AK). Podejmowano próby połączenia obu organizacji, tymczasem zakończyły się one fiaskiem, tymczasem w ciągu powstania obie organizacje walczyły co do jednego
Brak broni
Do getta docierały niewielkie ilości broni od polskiego podziemia, tymczasem było to stale za mało. Do walki wykorzystywano: butelki zapalające, żarówki wypełnione kwasem siarkowym i granaty. Pod basta 1942 roku mieszkańcy getta zaczęli kopać tunele i budować bunkry. Wiedziano poprzednio wtedy, iż wywożeni ludzie są mordowani.
Pierwsze walki rozpoczęły się 18 stycznia 1943 roku. Przyczyną uprzedni oddziały niemieckie, których zadaniem było formowanie 8 tył Żydów do transportu, do Treblinki. ŻOB podjęło walkę, w której zginęło kilkuset jej członków. szwaby wywieźli 4 tył ludzi i przerwali akcję.
Kolejne walki wybuchły 19 kwietnia 1943 roku. Brało w nich uczestnictwo ok. tysiąca Żydów i ponad 2 tys. żołnierzy niemieckich (Wehrmachtu, SS, oddziałów ukraińskich, litewskich i łotewskich), którymi dowodził gen. SS Juergen Stroop
Niemcy mieli karabiny maszynowe, miotacze płomieni, działka, wozy pancerne, czołgi i aeronautyka przeciwko chwiejnie uzbrojonym mieszkańcom getta. zupa walka przyniosło podbój żydowskim powstańcom. niemniej jednak potem szwaby co chwila w wyższym stopniu przemieszczali się w głąb getta niszcząc po kolei domy.
8 maja 1943 roku oddziały niemieckie zlokalizowały bunkier przy ul. Miłej 18 (znajdowali się tam cywile oraz sztab i członkowie ŻOB). populacja cywilna opuściła bunkier niemniej jednak powstańcy popełnili zamach samobójczy (m.in. głowa Mordechaj Anielewicz).
12 maja 1943 roku w Londynie w imię protestu przeciwko obojętności świata na te wydarzenia popełnił zamach samobójczy na mocy samospalenie fallus Rady Narodowej RP Szmul Zygielbojm. Napisał list do prezydenta Władysława Raczkiewicza i premiera Władysława Sikorskiego:
"Nie mogę utrzymywać się w spokoju. Nie mogę żyć, gdy rumowisko narodu żydowskiego w Polsce, którego jestem przedstawicielem, są likwidowane. Śmiercią swoją pragnę wyrazić najsilniejszy sprzeciw przeciwko bierności, z którą rzeczywistość przygląda się i dopuszcza do zagłady ludu żydowskiego".
16 maja Jürgen Stroop nakazał wysadzenie Wielkiej Synagogi na ul. Tłomackie. Z tą datą wiąże się bagno powstania. więc także napisał w raporcie: Była żydowska dzielnica mieszkaniowa przestała być
- szwaby wrzucają w środku bombę gazową. kto nie zginął od kuli niemieckiej, kto nie został trujący gazem, ten popełnia zamach samobójczy Jasne jest, iż dlatego wyjścia nie ma, a nikomu nie wpada nawet na intencjonalność darować się żywym w ręce niemieckie - mówił Marek Edelman.
Raporty gen. Jürgen Stroopa wykazały następujące dane (od 20 kwietnia do 16 maja 1943 roku):
Inne źródła podają, iż w getcie przebywało ok. 70 tys. Żydów. w ciągu walk zginęło ok. 14 tys. a ok. 50 tys. wywieziono do obozów zagłady.
Powstanie w getcie przeżyło kilkudziesięciu członków ŻOB. niemniej jednak jakby wszyscy z ŻZW zginęli. Z tych co, przeżyli gros nie doczekała końca wojny. Zginęli w walce bądź zostali wydani Niemcom Do dzisiaj tylko żyją dwaj członkowie ŻOB - Icchak Cukierman i Marek Edelman.